Na prośbę naszego stowarzyszenia dr Piotr Turek, prokurator Prokuratury Okręgowej w Krakowie, autor komentarza do ustawy Prawo o Prokuraturze, przygotował obszerną i wyczerpującą opinię prawną z której jednoznacznie wynika, iż Prokurator Generalny Waldemar Żurek nie może zrzec się immunitetu w sprawach o wykroczenia i przyjąć od Policji mandatu w słynnej sprawie „Pani, która była jeszcze daleko”.
I. Główne tezy opinii prawnej
1. Prokurator Generalny nie jest prokuratorem w rozumieniu ustawy – Prawo o prokuraturze
We wszystkich analizowanych stanach prawnych (przed 2010 r., 2010–2016, po 2016 r.) ustawodawca konsekwentnie rozróżniał status Prokuratora Generalnego (PG) i prokuratora.
Obowiązujące przepisy (w tym art. 138 pr.prok.) odnoszą się wyłącznie do prokuratorów, a nie do PG.
Rozróżnienie to jest potwierdzone:
systematyką ustawy,
językiem przepisów,
orzecznictwem Sądu Najwyższego (m. in. uchwała SN I KZP 24/02),
brakiem odesłań analogicznych do art. 135 § 14 pr.prok. (który dotyczy wyłącznie immunitetu karnego).
2. Art. 138 pr.prok. nie ma zastosowania do Prokuratora Generalnego
Art. 138 pr.prok.:
ustanawia zasadę odpowiedzialności dyscyplinarnej prokuratora za wykroczenia,
wprowadza wyjątek: możliwość przyjęcia mandatu za wykroczenia komunikacyjne jako formę zgody na odpowiedzialność karną.
Przepis ten:
- nie obejmuje Prokuratora Generalnego
- nie przewiduje odpowiedniego stosowania do PG,
- nie może być stosowany przez analogię (zakaz analogii w prawie represyjnym i ustrojowym).
3. Brak odpowiedzialności dyscyplinarnej PG za wykroczenia wyklucza „sens” zrzeczenia się immunitetu
Konstrukcja art. 138 pr.prok. ma jeden cel:
umożliwić prokuratorowi uniknięcie odpowiedzialności dyscyplinarnej poprzez przyjęcie mandatu.
Tymczasem:
Prokurator Generalny nie podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej na gruncie pr.prok.,
nie istnieje bowiem
- przełożony dyscyplinarny PG,
- rzecznik dyscyplinarny właściwy dla PG,
- tryb postępowania dyscyplinarnego wobec PG.
W konsekwencji brak jest jakiejkolwiek normatywnej funkcji, którą miałoby spełniać przyjęcie mandatu przez PG.
4. Immunitet nie jest prawem podmiotowym – nie można się go zrzec „dobrowolnie” bez podstawy ustawowej
Immunitet:
- ma charakter ustrojowy, a nie osobisty,
- służy ochronie wykonywania władzy publicznej, a nie interesowi jednostki.
Zasada legalizmu (art. 7 Konstytucji RP):
organy władzy publicznej mogą działać wyłącznie na podstawie i w granicach prawa,
dotyczy to także dysponowania immunitetem.
Wniosek:
Zrzeczenie się immunitetu jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy ustawa wyraźnie na to zezwala.
5. Porównanie z innymi immunitetami potwierdza brak wyjątku dla PG
W ustawach dotyczących:
sędziów, posłów i senatorów,
Prezesa UODO, Prezesa NIK,
personelu dyplomatycznego, wyjątki od immunitetu są:
- wyraźnie i enumeratywnie uregulowane,
- nigdy domniemane.
Skoro ustawodawca:
wprowadził wyjątki dla prokuratorów, nie wprowadził ich dla Prokuratora Generalnego,
to – zgodnie z zasadą racjonalnego prawodawcy – uczynił to świadomie.
II. Konkluzje końcowe opinii
Prokurator Generalny nie jest prokuratorem w rozumieniu art. 138 pr.prok. Prawo o prokuraturze nie przewiduje możliwości zrzeczenia się przez PG immunitetu w sprawach o wykroczenia.
Przyjęcie mandatu przez Prokuratora Generalnego byłoby działaniem bez podstawy prawnej, sprzecznym z:
- zasadą legalizmu (art. 7 Konstytucji RP),
- konstrukcją immunitetu jako instytucji ustrojowej,
- zasadą racjonalnego prawodawcy.
Nie istnieje żadna podstawa do stosowania analogii z art. 138 pr.prok. wobec PG.
Reasumując:
Zrzeczenie się przez Prokuratora Generalnego immunitetu w sprawach o wykroczenie jest prawnie niedopuszczalne