Komparatystyczne zestawienie rozwiązań prawno-ustrojowych prokuratury w państwach Europy kontynentalnej

Opracowanie obejmuje modele maksymalizujące niezależność instytucjonalną i funkcjonalną przy zachowaniu łączności funkcji Prokuratora Generalnego z Ministrem Sprawiedliwości (lub nadzoru hierarchicznego wykonawczego)

Analiza porównawcza przeprowadzona została zgodnie z metodologią prawnoporównawczą (metoda funkcjonalna i systematyczna), z uwzględnieniem standardów Rady Europy (art. 5–6 Rekomendacji CM/Rec(2000)19, Rekomendacji CM/Rec(2010)12 oraz zasad Rzymskiej Karty Prokuratorów CCPE). 

Wyselekcjonowano wyłącznie mechanizmy szczególnie doniosłe, maksymalnie skuteczne oraz maksymalnie zbieżne z polskim porządkiem prawno-ustrojowym (hierarchiczna struktura prokuratury, model ministerialny z 2016 r., Konstytucja RP art. 10, 173, 177 oraz ustawa o prokuraturze z 28 stycznia 2016 r.).

Kryteria selekcji:

  1. gwarancja niezależności od władzy wykonawczej, ustawodawczej i sądowniczej (zakaz ingerencji w decyzje indywidualne, bufor w postaci rad prokuratorskich);
  2. zachowanie łączności PG–MS (wytyczne ogólne, hierarchia);
  3. maksymalna apolityczność (merit-based, transparentność, zakaz afiliacji politycznej);
  4. możliwość implementacji w Polsce poprzez nowelizację ustawy o prokuraturze i ewentualne wzmocnienie Krajowej Rady Prokuratury (KRP).

Źródła główne (cytowane w całym zestawieniu):

  1. Opinia CCPE nr 19 (2024) – https://rm.coe.int/opinion-no-19-2024-of-the-ccpe/1680b25297
  2. Raport Komisji Weneckiej CDL-AD(2010)040 – https://rm.coe.int/1680700a60
  3. CEPEJ Evaluation Report 2024 (dane 2022) – https://rm.coe.int/trends-and-conclusions-2024-cepej-evaluation-report-2022-data-/1680b1fa00
  4. Legea nr 304/2004 (Rumunia) – https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf
  5. Ligji nr 97/2016 (Albania) – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf
  6. Wet op de rechterlijke organisatie (Holandia) – https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments/Wet-op-de-Rechterlijke-Organisatie_EN.pdf

Zestawienie podzielono na sześć bloków tematycznych dla przejrzystości systematycznej.

I. Mechanizmy nominacji i kadencji Prokuratora Generalnego (10 rozwiązań)

  1. Nominacja PG przez Prezydenta na wniosek MS po opinii Superior Council of rady (Rumunia). Źródło: Legea 304/2004 art. 132–134 – https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf (CCPE Opinion 19, rec. 2).
  2. Kadencja PG 7 lat, nieodnawialna (Albania). Źródło: Ligji 97/2016 art. 35–37 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf (CCPE Opinion 19, rec. 4).
  3. Obiektywne kryteria nominacji (≥15 lat doświadczenia, brak afiliacji politycznej) (Albania). Źródło: Ligji 97/2016 art. 23 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  4. Nominacja przez Parlament większością 3/5 z listy 3 kandydatów HPC (Albania). Źródło: Ligji 97/2016 art. 35 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  5. Jednokrotny sprzeciw Prezydenta wobec nominacji SCM (Rumunia). Źródło: Legea 304/2004 – https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf.
  6. Kadencja 6 lat z jedną reelekcją merit-based (Serbia). Źródło: Venice Commission CDL-AD(2010)040 – https://rm.coe.int/1680700a60.
  7. Zakaz łączenia PG z funkcjami politycznymi (Rumunia). Źródło: Legea 304/2004 art. 132 – https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf.
  8. Nominacja przez Radę Ministrów po konsultacji z radą (Holandia). Źródło: Wet op de rechterlijke organisatie art. 129–133 – https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments/Wet-op-de-Rechterlijke-Organisatie_EN.pdf.
  9. Publiczne wysłuchanie kandydata przed komisją parlamentarną (Serbia). Źródło: Venice Commission CDL-AD(2010)040 – https://rm.coe.int/1680700a60.
  10. Testy psychologiczne w procedurze (Holandia/Albania). Źródło: Ligji 97/2016 art. 31 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.

II. Ograniczenia instrukcji hierarchicznych (8 rozwiązań)

  1. Zakaz instrukcji indywidualnych – wyłącznie ogólne, pisemne, publikowane (Niemcy/Francja). Źródło: CCPE Opinion 19, para 62 – https://rm.coe.int/opinion-no-19-2024-of-the-ccpe/1680b25297.
  2. Obowiązek uzasadnienia każdej instrukcji (Serbia/Rumunia). Źródło: Venice Commission CDL-AD(2010)040 – https://rm.coe.int/1680700a60.
  3. Prawo odmowy instrukcji niezgodnej z prawem z zgłoszeniem do rady (Albania). Źródło: Ligji 97/2016 art. 6 ust. 2 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  4. Instrukcje MS tylko po konsultacji z Board (Holandia). Źródło: Wet op de rechterlijke organisatie art. 125 – https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments/Wet-op-de-Rechterlijke-Organisatie_EN.pdf.
  5. Publikacja wytycznych w dzienniku urzędowym (Francja). Źródło: CCPE Opinion 19 – https://rm.coe.int/opinion-no-19-2024-of-the-ccpe/1680b25297.
  6. Zakaz instrukcji w sprawach korupcji/politycznych (Rumunia – DNA). Źródło: Legea 304/2004 – https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf.
  7. Instrukcje ograniczone do polityki karnej (Austria/Niemcy). Źródło: Venice Commission CDL-AD(2010)040 – https://rm.coe.int/1680700a60.
  8. Notowanie sprzeciwu w aktach sprawy (Niemcy). Źródło: CCPE Opinion 19 – https://rm.coe.int/opinion-no-19-2024-of-the-ccpe/1680b25297.

III. Gwarancje nieusuwalności i dyscypliny (8 rozwiązań)

  1. Nieusuwalność po okresie próbnym (Rumunia/Serbia). Źródło: Legea 304/2004 – https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf.
  2. Dyscyplina wyłącznie przez sekcję rady prokuratorskiej (Albania/Rumunia). Źródło: Ligji 97/2016 art. 42 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  3. Odwołanie PG tylko z przyczyn obiektywnych (ultima ratio) (Albania). Źródło: CCPE Opinion 19, rec. 5–6 – https://rm.coe.int/opinion-no-19-2024-of-the-ccpe/1680b25297.
  4. Komisja dyscyplinarna mieszana (prokuratorzy + społeczeństwo) (Serbia). Źródło: Venice Commission CDL-AD(2010)040 – https://rm.coe.int/1680700a60.
  5. Proporcjonalność sankcji dyscyplinarnych (Serbia). Źródło: Venice Commission CDL-AD(2010)040 – https://rm.coe.int/1680700a60.
  6. Odwołanie do sądu najwyższego (Rumunia). Źródło: Legea 304/2004 – https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf.
  7. Zakaz przeniesienia bez zgody (Rumunia). Źródło: Legea 304/2004 – https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf.
  8. Odpowiedzialność odszkodowawcza państwa (Serbia). Źródło: Venice Commission CDL-AD(2010)040 – https://rm.coe.int/1680700a60.

IV. Samorząd prokuratorski i kariera (8 rozwiązań)

  1. Rada prokuratorska z większością prokuratorów decyduje o awansach (Albania/Rumunia). Źródło: Ligji 97/2016 art. 18 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  2. Kryteria awansu wyłącznie merit-based (Serbia/Rumunia). Źródło: Legea 304/2004 – https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf.
  3. Konkurs otwarty na stanowiska kierownicze (Albania). Źródło: Ligji 97/2016 art. 33–34 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  4. Ocena okresowa co 3 lata przez komisje niezależne (Rumunia). Źródło: Legea 304/2004 – https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf.
  5. Reprezentacja mniejszości w radzie (Serbia). Źródło: Venice Commission CDL-AD(2010)040 – https://rm.coe.int/1680700a60.
  6. Szkolenie wyłącznie pod nadzorem rady (Rumunia/Serbia). Źródło: CEPEJ Report 2024 – https://rm.coe.int/trends-and-conclusions-2024-cepej-evaluation-report-2022-data-/1680b1fa00.
  7. Zakaz działalności politycznej/gospodarczej (Rumunia). Źródło: Legea 304/2004 art. 132 – https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf.
  8. Mobilność tylko na wniosek lub decyzję rady (Holandia). Źródło: Wet op de rechterlijke organisatie – https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments/Wet-op-de-Rechterlijke-Organisatie_EN.pdf.

V. Niezależność finansowa i organizacyjna (6 rozwiązań)

  1. Budżet zarządzany przez PG z konsultacją MS (Rumunia). Źródło: Legea 304/2004 – https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf.
  2. Zakaz redukcji budżetu poniżej poziomu poprzedniego roku (standard CCPE/CEPEJ). Źródło: CEPEJ Report 2024 – https://rm.coe.int/trends-and-conclusions-2024-cepej-evaluation-report-2022-data-/1680b1fa00.
  3. Specjalne jednostki antykorupcyjne niezależne (Rumunia – DNA). Źródło: Legea 304/2004 – https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf.
  4. Kodeks etyki przyjęty przez radę (Albania). Źródło: Ligji 97/2016 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  5. Zarządzanie zasobami przez PG z raportem do parlamentu (Holandia). Źródło: Wet op de rechterlijke organisatie – https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments/Wet-op-de-Rechterlijke-Organisatie_EN.pdf.
  6. Zakaz wpływu MS poprzez inspekcje sądowe (Venice Commission). Źródło: CDL-AD(2010)040 – https://rm.coe.int/1680700a60.

VI. Dodatkowe mechanizmy autonomii i kontroli (10 rozwiązań – rozwinięte na podstawie Ligji 97/2016 oraz Legea 304/2004)

  1. Działanie prokuratorów w sposób niezależny na podstawie legalności, obiektywizmu i bezstronności (Albania, Neni 6 ust. 1). Źródło: Ligji 97/2016 art. 6 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  2. Gwarancja autonomii decyzyjnej chronionej przed wpływami zewnętrznymi (Albania, Neni 6 ust. 3). Źródło: Ligji 97/2016 art. 6 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  3. Udhëzime wyłącznie ogólne pisemne od prokuratora wyższego (Albania, Neni 6 ust. 2). Źródło: Ligji 97/2016 art. 6 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  4. Propozycja 3 kandydatów na PG przez HPC do Parlamentu (Albania, Neni 35). Źródło: Ligji 97/2016 art. 35 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  5. Weryfikacja majątku i pozycji kandydata przez HPC (Albania, Neni 31). Źródło: Ligji 97/2016 art. 31 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  6. Prawo apelacji kandydata do sądu administracyjnego (Albania, Neni 34). Źródło: Ligji 97/2016 art. 34 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  7. Wymóg opinii HPC przy określaniu liczby prokuratorów (Albania, Neni 18 ust. 3). Źródło: Ligji 97/2016 art. 18 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  8. Samodzielne wydawanie poleceń ogólnych przez PG (Albania, Neni 38). Źródło: Ligji 97/2016 art. 38 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  9. Niezależna obsługa budżetu przez PG (Albania, Neni 40). Źródło: Ligji 97/2016 art. 40 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf.
  10. Samodzielne prowadzenie śledztwa bez możliwości arbitralnego zastąpienia (Albania/Rumunia, Neni 45 + Legea 304/2004). Źródło: Ligji 97/2016 art. 45 oraz Legea 304/2004 – https://www.pp.gov.al/rc/doc/ligji_per_organizmin_dhe_funksionimin_e_prokurorise_ne_rsh_1101_5017.pdf i https://portal.just.ro/301/Documents/Legea%20nr.%20304.2004%20privind%20organizarea%20judiciar%C4%83.pdf.

I. Mechanizmy nominacji i kadencji Prokuratora Generalnego (10 rozwiązań)

Nominacja PG przez Prezydenta na wniosek MS po uzyskaniu opinii (Rumunia).

  1. Projekt przepisu: W art. 2 ustawy dodaje się § 3: „Urząd Prokuratora Generalnego sprawuje Minister Sprawiedliwości. Minister Sprawiedliwości jest powoływany na stanowisko Prokuratora Generalnego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Prezesa Rady Ministrów po uzyskaniu opinii Krajowej Rady Prokuratorów. Opinia KRP jest wiążąca w zakresie spełniania kryteriów merit-based.”

Kadencja PG 7 lat, nieodnawialna (Albania).

  1. Projekt przepisu: W art. 2 dodaje się § 4: „Kadencja Ministra Sprawiedliwości pełniącego funkcję Prokuratora Generalnego trwa 7 lat i jest nieodnawialna. Po upływie kadencji Minister Sprawiedliwości nie może ponownie sprawować urzędu Prokuratora Generalnego.”

Obiektywne kryteria nominacji (≥15 lat doświadczenia, brak afiliacji politycznej) (Albania).

  1. Projekt przepisu: W art. 2 dodaje się § 5: „Kandydat na Ministra Sprawiedliwości pełniącego funkcję Prokuratora Generalnego musi spełniać warunki: co najmniej 15 lat doświadczenia w zawodzie prokuratora lub sędziego oraz brak członkostwa w partiach politycznych w okresie ostatnich 10 lat. Spełnienie kryteriów weryfikuje Krajowa Rada Prokuratorów.”

Nominacja przez Parlament większością 3/5 z listy 3 kandydatów HPC (Albania).

  1. Projekt przepisu: Art. 2a: „Prezes Rady Ministrów przedstawia Sejmowi listę 3 kandydatów na Ministra Sprawiedliwości pełniącego funkcję Prokuratora Generalnego, sporządzoną przez Krajową Radę Prokuratorów. Sejm powołuje kandydata większością 3/5 głosów.”

Jednokrotny sprzeciw Prezydenta wobec nominacji SCM (Rumunia).

  1. Projekt przepisu: W art. 2 dodaje się § 6: „Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej może jednokrotnie zgłosić sprzeciw wobec kandydata wskazanego przez Krajową Radę Prokuratorów. Sprzeciw wymaga uzasadnienia na piśmie.”

Kadencja 6 lat z jedną reelekcją merit-based (Serbia).

  1. Projekt przepisu: W art. 2 § 4 (nowy) zastępuje się: „Kadencja trwa 6 lat z możliwością jednej reelekcji wyłącznie po pozytywnej ocenie merit-based Krajowej Rady Prokuratorów.”

Zakaz łączenia PG z funkcjami politycznymi (Rumunia).

  1. Projekt przepisu: W art. 2 dodaje się § 7: „Minister Sprawiedliwości pełniący funkcję Prokuratora Generalnego nie może jednocześnie pełnić funkcji partyjnych ani zasiadać w organach władzy wykonawczej poza urzędem Ministra Sprawiedliwości.”

Nominacja przez Radę Ministrów po konsultacji z Board of Procurators-General (Holandia).

  1. Projekt przepisu: Art. 14 § 1a: „Prezes Rady Ministrów powołuje Ministra Sprawiedliwości na funkcję Prokuratora Generalnego po konsultacji z Krajową Radą Prokuratorów.”

Publiczne wysłuchanie kandydata przed komisją parlamentarną (Serbia).

  1. Projekt przepisu: Dodaje się art. 2b: „Kandydat na Ministra Sprawiedliwości pełniącego funkcję Prokuratora Generalnego podlega publicznemu wysłuchaniu przed komisją sejmową do spraw sprawiedliwości przed przedstawieniem wniosku Prezesowi Rady Ministrów.”

Testy psychologiczne w procedurze (Holandia/Albania).

  1. Projekt przepisu: W art. 2 dodaje się § 8: „Procedura nominacji obejmuje obowiązkowe testy psychologiczne przeprowadzane przez niezależną komisję powoływaną przez Krajową Radę Prokuratorów.”

II. Ograniczenia instrukcji hierarchicznych (8 rozwiązań)

Zakaz instrukcji indywidualnych – wyłącznie ogólne, pisemne, publikowane (Niemcy/Francja).

  1. Projekt przepisu: Art. 13 § 2 otrzymuje brzmienie: „Prokurator Generalny (Minister Sprawiedliwości) wydaje wyłącznie wytyczne ogólne w formie pisemnej, publikowane w Dzienniku Urzędowym Ministra Sprawiedliwości. Zakazane są instrukcje indywidualne dotyczące konkretnych spraw.”

Obowiązek uzasadnienia każdej instrukcji (Serbia/Rumunia).

  1. Projekt przepisu: W art. 13 dodaje się § 3: „Każda wytyczna ogólna musi być pisemnie uzasadniona i zawierać podstawę prawną oraz cel.”

Prawo odmowy instrukcji niezgodnej z prawem z zgłoszeniem do rady (Albania).

  1. Projekt przepisu: Art. 7 § 9: „Prokurator ma prawo odmówić wykonania wytycznej uznanej za niezgodną z prawem, zgłaszając odmowę na piśmie do Krajowej Rady Prokuratorów.”

Instrukcje MS tylko po konsultacji z Board (Holandia).

  1. Projekt przepisu: Art. 13 § 4: „Wytyczne ogólne Minister Sprawiedliwości wydaje wyłącznie po uprzedniej konsultacji z Krajową Radą Prokuratorów.”

Publikacja wytycznych w dzienniku urzędowym (Francja).

  1. Projekt przepisu: Art. 13 § 5: „Wszystkie wytyczne ogólne publikuje się niezwłocznie w Dzienniku Urzędowym Ministra Sprawiedliwości.”

Zakaz instrukcji w sprawach korupcji/politycznych (Rumunia – DNA).

  1. Projekt przepisu: Dodaje się art. 13a: „Zakazane jest wydawanie wytycznych w sprawach o przestępstwa korupcyjne w organach władzy publicznej oraz przestępstwa przeciwko państwu.”

Instrukcje ograniczone do polityki karnej (Austria/Niemcy).

  1. Projekt przepisu: Art. 13 § 6: „Wytyczne ogólne ograniczają się wyłącznie do kształtowania polityki karnej państwa.”

Notowanie sprzeciwu w aktach sprawy (Niemcy).

  1. Projekt przepisu: Art. 8 § 3: „Sprzeciw prokuratora wobec wytycznej wpisuje się do akt sprawy z obowiązkiem uzasadnienia.”

III. Gwarancje nieusuwalności i dyscypliny (8 rozwiązań)

Nieusuwalność po okresie próbnym (Rumunia/Serbia).

  1. Projekt przepisu: Art. 93 § 7: „Po upływie 3-letniego okresu próbnego prokurator nabywa gwarancję nieusuwalności z wyjątkiem przyczyn określonych ustawą.”

Dyscyplina wyłącznie przez sekcję rady prokuratorskiej (Albania/Rumunia).

  1. Projekt przepisu: Art. 143: „Postępowania dyscyplinarne prowadzi Sekcja Dyscyplinarna Krajowej Rady Prokuratorów.”

Odwołanie PG tylko z przyczyn obiektywnych (ultima ratio) (Albania).

  1. Projekt przepisu: Art. 2 § 9: „Odwołanie Ministra Sprawiedliwości z funkcji Prokuratora Generalnego możliwe wyłącznie z przyczyn obiektywnych określonych w ustawie (ultima ratio) po opinii KRP.”

Komisja dyscyplinarna mieszana (prokuratorzy + społeczeństwo) (Serbia).

  1. Projekt przepisu: Art. 144 § 1: „Sąd dyscyplinarny składa się z prokuratorów i przedstawicieli społeczeństwa cywilnego w równej liczbie.”

Proporcjonalność sankcji dyscyplinarnych (Serbia).

  1. Projekt przepisu: Art. 136 § 3: „Sankcje dyscyplinarne muszą być proporcjonalne do przewinienia; obniżenie wynagrodzenia nie może przekraczać 30%.”

Odwołanie do sądu najwyższego (Rumunia).

  1. Projekt przepisu: Art. 152 § 2: „Od orzeczenia sądu dyscyplinarnego przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego.”

Zakaz przeniesienia bez zgody (Rumunia).

  1. Projekt przepisu: Art. 94 § 4: „Przeniesienie służbowe możliwe wyłącznie za zgodą prokuratora lub decyzją KRP.”

Odpowiedzialność odszkodowawcza państwa (Serbia).

  1. Projekt przepisu: Dodaje się art. 169a: „Państwo ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą za bezprawne działania dyscyplinarne.”

IV. Samorząd prokuratorski i kariera (8 rozwiązań)

Rada prokuratorska z większością prokuratorów decyduje o awansach (Albania/Rumunia).

  1. Projekt przepisu: Art. 42 § 10: „Krajowa Rada Prokuratorów (z przewagą prokuratorów) decyduje o awansach na stanowiska kierownicze.”

Kryteria awansu wyłącznie merit-based (Serbia/Rumunia).

  1. Projekt przepisu: Art. 76 § 7: „Awans wyłącznie na podstawie oceny okresowej merit-based co 3 lata.”

Konkurs otwarty na stanowiska kierownicze (Albania).

  1. Projekt przepisu: Art. 79 § 3: „Stanowiska kierownicze obsadza się wyłącznie w drodze konkursu otwartego z udziałem KRP.”

Ocena okresowa co 3 lata przez komisje niezależne (Rumunia).

  1. Projekt przepisu: Art. 85 § 4: „Ocena okresowa co 3 lata przeprowadzana przez komisje niezależne od Ministra Sprawiedliwości.”

Reprezentacja mniejszości w radzie (Serbia).

  1. Projekt przepisu: Art. 42 § 2: „W skład KRP wchodzi co najmniej jeden przedstawiciel mniejszości narodowych.”

Szkolenie wyłącznie pod nadzorem rady (Rumunia/Serbia).

  1. Projekt przepisu: Art. 106 § 2: „Szkolenie prokuratorów prowadzi Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury pod nadzorem KRP.”

Zakaz działalności politycznej/gospodarczej (Rumunia).

  1. Projekt przepisu: Art. 103 § 3: „Prokuratorom zabrania się działalności politycznej i gospodarczej.”

Mobilność tylko na wniosek lub decyzję rady (Holandia).

  1. Projekt przepisu: Art. 94 § 5: „Delegowanie lub przeniesienie wyłącznie na wniosek prokuratora lub decyzję KRP.”

V. Niezależność finansowa i organizacyjna (6 rozwiązań)

Budżet zarządzany przez PG z konsultacją MS (Rumunia).

  1. Projekt przepisu: Art. 36a: „Budżet prokuratury zarządza Prokurator Generalny (Minister Sprawiedliwości) z obowiązkiem konsultacji z KRP.”

Zakaz redukcji budżetu poniżej poziomu poprzedniego roku (standard CCPE/CEPEJ).

  1. Projekt przepisu: Art. 36b: „Budżet prokuratury nie może być obniżony poniżej poziomu roku poprzedniego.”

Specjalne jednostki antykorupcyjne niezależne (Rumunia – DNA).

  1. Projekt przepisu: Dodaje się art. 13b: „Jednostki do spraw korupcji w organach władzy publicznej działają niezależnie od wytycznych ogólnych.”

Kodeks etyki przyjęty przez radę (Albania).

  1. Projekt przepisu: Art. 42 § 11: „Krajowa Rada Prokuratorów uchwala Kodeks Etyki Prokuratora.”

Zarządzanie zasobami przez PG z raportem do parlamentu (Holandia).

  1. Projekt przepisu: Art. 36c: „Prokurator Generalny zarządza zasobami ludzkimi i finansowymi prokuratury i składa roczny raport Sejmowi.”

Zakaz wpływu MS poprzez inspekcje sądowe (Venice Commission).

  1. Projekt przepisu: Art. 7 § 10: „Zakazane jest przeprowadzanie inspekcji przez organy Ministra Sprawiedliwości w zakresie decyzji merytorycznych prokuratorów.”

VI. Dodatkowe mechanizmy autonomii i kontroli (10 rozwiązań)

Działanie prokuratorów w sposób niezależny na podstawie legalności, obiektywizmu i bezstronności (Albania, Neni 6 ust. 1).

  1. Projekt przepisu: Art. 6 § 1 otrzymuje brzmienie: „Prokurator działa wyłącznie na podstawie zasady legalności, obiektywizmu i bezstronności.”

Gwarancja autonomii decyzyjnej chronionej przed wpływami zewnętrznymi (Albania, Neni 6 ust. 3).

  1. Projekt przepisu: Art. 7 § 1: „Autonomia decyzyjna prokuratora chroniona jest przed wszelkimi wpływami zewnętrznymi.”

Udhëzime wyłącznie ogólne pisemne od prokuratora wyższego (Albania, Neni 6 ust. 2).

  1. Projekt przepisu: Art. 13 § 7: „Wytyczne przełożonych mają wyłącznie charakter ogólny i muszą być wydane na piśmie.”

Propozycja 3 kandydatów na PG przez HPC do Parlamentu (Albania, Neni 35).

  1. Projekt przepisu: Art. 2c: „Krajowa Rada Prokuratorów przedstawia Sejmowi listę 3 kandydatów na Ministra Sprawiedliwości pełniącego funkcję Prokuratora Generalnego.”

Weryfikacja majątku i figury kandydata przez HPC (Albania, Neni 31).

  1. Projekt przepisu: Art. 2 § 10: „Kandydat podlega weryfikacji majątkowej i integrity check przez Krajową Radę Prokuratorów.”

Prawo apelacji kandydata do sądu administracyjnego (Albania, Neni 34).

  1. Projekt przepisu: Art. 2d: „Kandydatowi przysługuje prawo odwołania do sądu administracyjnego od negatywnej opinii KRP.”

Wymóg opinii HPC przy określaniu liczby prokuratorów (Albania, Neni 18 ust. 3).

  1. Projekt przepisu: Art. 36 § 2: „Liczbę etatów prokuratorskich określa się po uzyskaniu opinii Krajowej Rady Prokuratorów.”

Samodzielne wydawanie udhëzime ogólnych przez PG (Albania, Neni 38).

  1. Projekt przepisu: Art. 13 § 8: „Prokurator Generalny samodzielnie wydaje wytyczne ogólne w zakresie polityki karnej.”

Niezależna obsługa budżetu przez PG (Albania, Neni 40).

  1. Projekt przepisu: Art. 36d: „Obsługa budżetu prokuratury odbywa się niezależnie przez Prokuratora Generalnego.”

Samodzielne prowadzenie śledztwa bez możliwości arbitralnego zastąpienia (Albania/Rumunia, Neni 45 Legea 304/2004).

  1. Projekt przepisu: Art. 8 § 4: „Prokurator prowadzący śledztwo nie może być arbitralnie zastąpiony; zmiana możliwa wyłącznie z ważnych powodów po decyzji KRP.”