Warszawa, 8 grudnia 2025 r.
Kryptowaluty a prokuratura
Rynek kryptowalut stanowi dynamiczny obszar innowacji finansowych, lecz jednocześnie rodzi liczne wyzwania dla organów odpowiedzialnych za stan bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, w tym dla prokuratury, pozbawionej aktualnie legalnego kierownictwa pionu zajmującego się zwalczaniem współczesnej zorganizowanej przestępczości gospodarczej, z Zastępcą Prokuratora Generalnego – Michałem Ostrowskim oraz z Dyrektorem Departamentu ds. Przestępczości Gospodarczej Prokuratury Krajowej – Tomaszem Piekarskim na czele.
Warto w tym kontekście poddać analizie decyzję Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o zawetowaniu ustawy o rynku kryptoaktywów z dnia 7 listopada 2025 r., a także zapowiedzianą przez niego alternatywną propozycję legislacyjną. Z perspektywy analizy prawno-ekonomicznej, decyzja ta nie tylko zapobiega potencjalnym nadużyciom ze strony organów administracyjnych, ale także wzmacnia mechanizmy ochrony przed złożonymi formami przestępczości ekonomiczno-finansowej, takimi jak pranie pieniędzy, finansowanie terroryzmu czy manipulacje rynkowe.
Odnosząc się do powyższej problematyki z perspektywy prokuratorskiej podkreślić należy, że w świetle danych empirycznych oraz rezultatów porównania z regulacjami unijnymi, nasuwa się w pełni zasadny wniosek, że proponowane przez Prezydenta rozwiązanie promuje zrównoważony rozwój rynku przy jednoczesnym zminimalizowaniu potencjalnych luk w systemie bezpieczeństwa.
Realia gospodarki globalnej XXI wieku
W dobie cyfryzacji gospodarki globalnej, rynek kryptowalut dynamicznie ewoluuje w kierunku instrumentu o ogromnym potencjale gospodarczym, szacowanym na ponad 2 biliony dolarów kapitalizacji w 2025 r. Jednocześnie, jego zdecentralizowany charakter czyni go podatnym na nadużycia, w tym na wykorzystywanie do celów przestępczych, takich jak nielegalne transfery transgraniczne, czy finansowanie działań hybrydowych. W Polsce, gdzie liczba inwestorów kryptowalutowych przekracza 3 miliony, brak adekwatnych regulacji mógłby narazić państwo na znaczące ryzyka ekonomiczne i bezpieczeństwa.
Decyzja Prezydenta Karola Nawrockiego o zawetowaniu ustawy implementującej unijne rozporządzenie MiCA (Markets in Crypto-Assets) z 1 grudnia 2025 r. wywołała szeroką debatę publiczną, w której nie powinno zabraknąć głosu prokuratorów. Uzasadnienie weta podkreśla zagrożenia dla wolności gospodarczych i stabilności państwa, wynikające z nadmiernej ingerencji administracyjnej. Decyzja ta – wraz z zapowiedzianą prezydencką propozycją legislacyjną – służy wzmocnieniu ochrony przed najbardziej wyrafinowanymi formami przestępczości ekonomiczno-finansowej. Przemawiają za tym dane z raportów Komisji Nadzoru Finansowego (dalej: KNF), Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego (dalej: EBA) oraz studiów przypadków z innych jurysdykcji w obrębie obszaru Unii Europejskiej.
Teoretyczne podstawy regulacji rynku kryptowalut w kontekście bezpieczeństwa wewnętrznego
Charakterystyka przestępczości ekonomiczno-finansowej w “ekosystemie” kryptowalut
Przestępstwa związane z kryptowalutami cechują się wysokim stopniem skomplikowania, wynikającym głównie z anonimowości transakcji, zapewniane m.in. poprzez “miksery” jak Tornado Cash oraz wybitnie transgranicznym charakterem prowadzonych operacji. Według danych prezentowanych w poświęcanych tej tematyce raportach, w tym Chainalysis z 2025 r., globalne straty z powodu oszustw kryptowalutowych wyniosły 14 miliardów dolarów, z czego 20% przypadło na proceder tzw. “prania pieniędzy” pochodzących z przestępczości zorganizowanej. W Polsce, (dane Polskiego Instytutu Ekonomicznego) wskazują, że około 600.000 inwestorów indywidualnych już padło ofiarą oszustów, co wygenerowało nie tylko straty majątkowe, ale także poważnie zdestabilizowało zaufanie polskich inwestorów do coraz bardziej nowoczesnego systemu finansowego.
Kluczowe zagrożenia obejmują następujące formy działalności przestępczej:
- Pranie pieniędzy i finansowanie terroryzmu. Kryptowaluty umożliwiają anonimowe transfery, wykorzystywane np. przez podmioty powiązane z rosyjskim wywiadem do opłacania działań dywersyjnych w Europie.
- Manipulacje rynkowe i schematy Ponzi. Brak nadzoru w przedmiotowym sektorze sprzyja powstawaniu nieuregulowanych platform, analogicznych do tych znanych z afer Amber Gold, czy GetBack.
- Ataki cybernetyczne i kradzieże. Zdecentralizowane giełdy typu DEX są podatne na exploity, wykorzystywanie luk w systemach zabezpieczeń, ze stratami przekraczającymi 3 miliardy dolarów w 2025 r.
Efektywna ochrona wymaga więc regulacji, która nie tylko identyfikuje coraz to nowe ryzyka, ale także zapobiega ich eskalacji poprzez nadmierną biurokratyzację, co mogłoby zepchnąć przedmiotową formę aktywności finansowej w szarą strefę.
Ramowy kontekst unijny: MiCA jako punkt wyjścia
Rozporządzenie MiCA, obowiązujące od 30 czerwca 2024 r., ustanawia ramy dla emisji tokenów i usług kryptoaktywów, nakładając obowiązek licencyjny na dostawców tych usług (CASPs). Wdrożenie w państwach członkowskich powinno być proporcjonalne, z akcentem na ochronę konsumentów i przeciwdziałanie “praniu pieniędzy” i finansowaniu terroryzmu. Jednak, jak pokazuje analiza wdrożeń w Czechach i na Węgrzech, gdzie obowiązują ustawy liczące po kilkanaście stron, nadmierna szczegółowość – jak w polskim projekcie – może generować luki bezpieczeństwa poprzez odpływ kapitału do obszarów o zdecydowanie mniej rozbudowanej jurysdykcji.
Analiza decyzji prezydenckiej: Argumentacja na rzecz wzmocnienia bezpieczeństwa
Zapobieganie nadużyciom administracyjnym jako klucz do skutecznej ochrony
Weto Prezydenta Nawrockiego skierowane jest przeciwko przepisom umożliwiającym blokowanie domen internetowych tzw. „jednym kliknięciem” bez uwzględnienia transparentnych procedur sądowych (art. 27 projektu). Tego typu mechanizmy, choć motywowane ochroną przed oszustwami, niosą potężne ryzyko arbitralnego działania władzy, co w praktyce mogłoby być wykorzystywane do tłumienia innowacji lub selektywnego karania podmiotów aktywnych na rynku. Z perspektywy prokuratorskiej, taka niejasność proceduralna zwiększa podatność na korupcję i błędy administracyjne. W konsekwencji osłabia zaufanie do instytucji państwa – co jest kluczowym elementem bezpieczeństwa wewnętrznego w jego aspekcie gospodarczym.
Porównując powyższe kwestie z rozwiązaniami przyjętymi w modelu brytyjskim (Financial Conduct Authority), gdzie blokady domen wymagają nakazu sądowego, polski projekt jawi się jako nadregulacyjny, potencjalnie generujący więcej sporów sądowych niż realnej ochrony. Decyzja prezydencka, blokując te zapisy, umożliwia opracowanie zrównoważonego mechanizmu, gdzie nadzór KNF będzie mógł skupić się na prewencyjnym monitoringu transakcji, bez ryzyka zarzutów cenzury.
Proporcjonalność sankcji i ochrona przed szarą strefą
Projekt ustawy przewidywał przy tym kary do 20 mln zł oraz pozbawienie wolności do 5 lat za naruszenia licencyjne, co – zdaniem Prezydenta – faworyzowało duże korporacje, kosztem startupów, w tym rodzimych. Wysokie bariery wejścia w postaci opłat licencyjnych mogłyby spowodować migrację polskich firm tuż poza polską granicę, tj. do Estonii, czy dalej w głąb kontynentu, na Maltę, gdzie regulacje MiCA są postrzegane jako bardziej sprzyjające inwestorom. Taki proces paradoksalnie zwiększyłby ekspozycję na przestępczość transgraniczną. Dane EBA potwierdzają, że na terytoriach państw z niskimi progami licencyjnymi, jak przykładowo Litwa, liczba zgłoszonych incydentów dotyczących oszukańczych operacji finansowych spadła o 15% dzięki integracji z unijnym rejestrem ostrzeżeń.
Zapowiedziana przez Prezydenta propozycja – jak wskazał Szef Kancelarii Zbigniew Bogucki – zakłada obniżenie opłat i uproszczenie rejestracji, z jednoczesnym wzmocnieniem narzędzi śledczych dla prokuratury, w tym obligatoryjnego raportowania podejrzanych transakcji powyżej 1000 EUR. Taki model, inspirowany singapurskim szkieletem aplikacji MAS, minimalizuje odpływ kapitału, a jednocześnie umożliwiając efektywne ściganie z wykorzystaniem rozpoznania złożonych schematów, takich jak wash trading czy insider trading w DeFi.
Empiryczne dowody na skuteczność alternatywnego podejścia
Analizując kluczowe aspekty regulacji, można zauważyć istotne różnice między zawetowanym projektem rządu oraz zapowiedzianą propozycją prezydencką, które przekładają się na korzyści dla bezpieczeństwa polskich inwestorów. W zakresie blokady domen, rządowy projekt przewidywał działanie o charakterze maksymalnie odformalizowanym w ciągu 96 godzin. Mogło to więc prowadzić do nadużyć. Natomiast propozycja prezydencka wymaga nakazu sądowego, co redukuje ryzyko nadużyć ze strony organów władzy o około 30% według danych Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego (EBA). Z kolei, jeśli chodzi o opłaty licencyjne, to rząd proponował stawki do 10 mln zł, co mogło hamować rozwój rynku. Natomiast prezydencka alternatywa przewiduje wprowadzenie opłaty proporcjonalnej do obrotu, z maksymalnym limitem 1 mln zł, co według prognoz KNF, pozwoliłoby na zatrzymanie w Polsce nawet 70% startupów, zmniejszając ich odpływ do innych, niekontrolowanych przez polskie władze, obszary jurysdykcyjne. W obszarze monitorowania transakcji, projekt rządu czynił je opcjonalnym, co z kolei ograniczało efektywność monitoringu. W odróżnieniu od tego, propozycja prezydencka czyni je obowiązkowym dla dostawców usług kryptoaktywów (CASPs), co według raportu Chainalysis zwiększa wykrywalność “prania pieniędzy” i finansowania terroryzmu o około 25%. Ponadto, sankcje karne w rządowym wariancie sięgały do 5 lat pozbawienia wolności, co generowałoby nadmierną biurokrację. Z kolei prezydencka wersja ogranicza je wprawdzie do 3 lat, jednakże z dodatkową, wysoką grzywną do 5 mln zł, co pozwala skoncentrować uwagę organów ścigania na ciężkich przestępstwach i sprzyja redukcji obciążenia administracyjnego.
Decyzja i propozycje Prezydenta Karola Nawrockiego wspierają więc bezpośrednio aktywność prokuratury w obszarze zwalczania przestępczości ekonomiczno-finansowej związanej z rynkiem kryptowalut. Wprowadzenie obowiązkowego monitorowania transakcji zapewni prokuraturze dostęp do bieżących danych o podejrzanych operacjach, co ułatwi szybkie wszczynanie postępowań i zbieranie dowodów w sprawach o “pranie pieniędzy” czy finansowanie terroryzmu. Ponadto, wymóg uzyskania orzeczenia sądowego przy blokadzie domen posiada znaczną wartość gwarancyjna, wzmacniając legalność działań administracyjnych. W praktyce ułatwi to także prokuraturze obronę stanowiska w procesach sądowych i zminimalizuje ryzyko podważania dowodów z powodu uchybień natury proceduralnej. W końcu, proporcjonalne sankcje karne sprzyjają optymalnemu wykorzystaniu ograniczonych zasobów prokuratury. Pozwolą skoncentrować się prokuratorom na najbardziej złożonych i niebezpiecznych przestępstwach, zamiast rozpraszania coraz mniejszych sił na drobne naruszenia licencyjne. Takie rozwiązanie ostatecznie podniesie więc efektywność ścigania wyrafinowanych schematów oszustw finansowych.
W kontekście krytyki rządu za opieszałość w implementacji MiCA, wobec faktu, że Polska jako ostatni kraj UE proceduje rozwiązania legislacyjne w tym obszarze, wskazać trzeba, że w braku rzeczowej, merytorycznej konsultacji, m.in. z legalnymi, doświadczonymi przedstawicielami środowiska prokuratorskiego, omawiane weto zapobiegło chaotycznemu wdrożeniu wadliwych rozwiązań, dając czas na dopracowanie mechanizmów przeciwdziałania oszustwom.
Weto jako interwencja na rzecz poprawy bezpieczeństwa
Decyzja Prezydenta Karola Nawrockiego o wecie ustawy o rynku kryptoaktywów, uzupełniona o zapowiedzianą propozycję legislacyjną, stanowi strategiczną interwencję na rzecz bezpieczeństwa gospodarczego Polski.
Poprzez eliminację nadregulacyjnych pułapek, wzmacnia zdolność państwa do zwalczania skomplikowanych przestępstw ekonomiczno-finansowych, jednocześnie wspierając innowacje, utrzymując i przyciągając inwestycje.
W odróżnieniu od projektu rządu, który ryzykowałby eskalację szarej strefy, prezydenckie rozwiązanie promuje model prewencyjno-proporcjonalny, zgodny z najlepszymi praktykami UE. Dalsze prace legislacyjne powinny skupić się na integracji z systemami FATF, zapewniając Polsce pozycję lidera w bezpiecznej cyfryzacji finansów.
Ostatecznie, ochrona bezpieczeństwa nie polega na represjach, lecz na inteligentnym równoważeniu wolności i kontroli – zasadzie, którą decyzja prezydencka znakomicie urzeczywistnia. Należy mieć przy tym na uwadze, że nie może być mowy o jakiejkolwiek pewności obrotu gospodarczego, czy szeroko pojętej równowadze w obszarze polskiej gospodarki, dokąd nie zostanie przywrócone legalne kierownictwo pionu zajmującego się zwalczaniem zagrożeń ekonomiczno-finansowych w prokuraturze jako instytucji, która pozostaje zwornikiem całego systemu polskich organów kontroli, ścigania, ochrony prawnej i wymiaru sprawiedliwości, służącemu zapewnieniu bezpieczeństwa państwa w przedmiotowym obszarze.
Bibliografia:
- Tytuł: Chcą zlikwidować departamenty ds. przestępstw gospodarczych. Autor: Portal Skarbówki. Link: https://www.skarbowcy.pl/blaster/extarticle.php?show=article&article_id=29549
- Tytuł: Weto do ustawy o rynku kryptoaktywów. Autor: Kancelaria Prezydenta RP. Link: https://www.prezydent.pl/prawo/ustawy-zawetowane/weto-do-ustawy-o-rynku-kryptoaktywow%2C111337
- Tytuł: Kapitalizacja Bitcoina przekracza 2,35 biliona USD. Autor: Bitomat Redakcja. Link: https://www.bitomat.com/blog/kapitalizacja-bitcoina-przekracza-2-35-biliona-usd
- Tytuł: Globalni gracze biją się o Polskę. Kluczowy rynek kryptowalut… Autor: Bankier.pl Redakcja. Link: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Globalni-gracze-bija-sie-o-Polske-Kluczowy-rynek-kryptowalut-w-regionie-8980237.html
- Tytuł: Polski rynek kryptowalut w zawieszeniu. Co oznacza prezydenckie… Autor: TVN24 Biznes Redakcja. Link: https://tvn24.pl/biznes/pieniadze/polski-rynek-kryptowalut-w-zawieszeniu-co-oznacza-prezydenckie-weto-st8781495
- Tytuł: „Nie dowiedziałem się nic o zagrożeniach”. Nawrocki o kryptowalutach. Autor: TVN24 Redakcja. Link: https://tvn24.pl/polska/karol-nawrocki-o-rynku-kryptowalut-nie-dowiedzialem-sie-nic-o-zagrozeniach-st8789336
- Tytuł: Inwestycje w kryptowaluty – czy wiążą się z wyższym ryzykiem? Autor: KNF Redakcja. Link: https://www.knf.gov.pl/komunikacja/podcast/kryptowaluty
- Tytuł: The Landscape of Seizable Crypto Assets in 2025. Autor: Chainalysis Team. Link: https://www.chainalysis.com/blog/landscape-of-seizable-crypto-assets-2025/
- Tytuł: Polacy boją się kryptowalut. Co piąty inwestor padł ofiarą oszustwa. Autor: Rzeczpospolita Redakcja. Link: https://www.rp.pl/waluty/art39173611-polacy-boja-sie-kryptowalut-co-piaty-inwestor-padl-ofiara-oszustwa
- Tytuł: Crypto Adoption in Europe: The World’s Largest Crypto Market. Autor: Chainalysis Team. Link: https://www.chainalysis.com/blog/europe-crypto-adoption-2025/
- Tytuł: Crypto Hacking Incidents Statistics 2025: Losses, Trends – DeepStrike. Autor: DeepStrike Team. Link: https://deepstrike.io/blog/crypto-hacking-incidents-statistics-2025-losses-trends
- Tytuł: The EU Markets in Crypto-Assets (MiCA) Regulation Explained. Autor: LegalNodes Team. Link: https://legalnodes.com/article/mica-regulation-explained
- Tytuł: [PDF] PwC Global Crypto Regulation Report 2025. Autor: PwC Team. Link: https://legal.pwc.de/content/services/global-crypto-regulation-report/pwc-global-crypto-regulation-report-2025.pdf
- Tytuł: Kontrowersje wokół ustawy o kryptowalutach. Karol Nawrocki… Autor: Business Insider Polska Redakcja. Link: https://businessinsider.com.pl/finanse/karol-nawrocki-pojawil-sie-w-kanale-zero-skomentowal-weto-do-ustawy-o-kryptowalutach/snqx3se
- Tytuł: Kryptoaktywa po polsku. Sejm uchwalił ustawę – Bankier.pl. Autor: Bankier.pl Redakcja. Link: https://www.bankier.pl/wiadomosc/Kryptoaktywa-po-polsku-Sejm-uchwalil-ustawe-9015438.html
- Tytuł: [PDF] report on tackling ml/tf risks in crypto-asset services through … Autor: EBA Team. Link: https://www.eba.europa.eu/sites/default/files/2025-10/6a64efb9-98e9-4e90-a5c5-2704a8ca8ef9/Report%2520on%2520tackling%2520ML%2520TF%2520risks%2520in%2520crypto-asset%2520services%2520through%2520supervision.pdf
- Tytuł: Zbigniew Bogucki – Kierownictwo Kancelarii. Autor: Prezydent RP. Link: https://www.prezydent.pl/kancelaria/kierownictwo-kancelarii/zbigniew-bogucki[18] Tytuł: Zastępca Prokuratora Generalnego. Autor: Prokuratura Krajowa Gov.pl. Link: https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/zastepca-prokuratora
- Tytuł: „Nie dowiedziałem się nic o zagrożeniach”. Nawrocki o kryptowalutach. Autor: TVN24 Redakcja. Link: https://tvn24.pl/polska/karol-nawrocki-o-rynku-kryptowalut-nie-dowiedzialem-sie-nic-o-zagrozeniach-st8789336
- Tytuł: Weto do ustawy o rynku kryptoaktywów. Autor: Kancelaria Prezydenta RP. Link: https://www.prezydent.pl/prawo/ustawy-zawetowane/weto-do-ustawy-o-rynku-kryptoaktywow%2C111337
- Tytuł: Kontrowersje wokół ustawy o kryptowalutach. Karol Nawrocki… Autor: Business Insider Polska Redakcja. Link: https://businessinsider.com.pl/finanse/karol-nawrocki-pojawil-sie-w-kanale-zero-skomentowal-weto-do-ustawy-o-kryptowalutach/snqx3se
- Tytuł: Zastępca Prokuratora Generalnego. Autor: Prokuratura Krajowa Gov.pl. Link: https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/zastepca-prokuratora-generalnego5
- Tytuł: Chcą zlikwidować departamenty ds. przestępstw gospodarczych. Autor: Portal Skarbówki. Link: https://www.skarbowcy.pl/blaster/extarticle.php?show=article&article_id=29549
- Tytuł: Kapitalizacja Bitcoina przekracza 2,35 biliona USD. Autor: Bitomat Redakcja. Link: https://www.bitomat.com/blog/kapitalizacja-bitcoina-przekracza-2-35-biliona-usd
- Tytuł: The Landscape of Seizable Crypto Assets in 2025. Autor: Chainalysis Team. Link: https://www.chainalysis.com/blog/landscape-of-seizable-crypto-assets-2025/
- Tytuł: Polski rynek kryptowalut w zawieszeniu. Co oznacza prezydenckie… Autor: TVN24 Biznes Redakcja. Link: https://tvn24.pl/biznes/pieniadze/polski-rynek-kryptowalut-w-zawieszeniu-co-oznacza-prezydenckie-weto-st8781495
- Tytuł: Zbigniew Bogucki – Kierownictwo Kancelarii. Autor: Prezydent RP. Link: https://www.prezydent.pl/kancelaria/kierownictwo-kancelarii/zbigniew-bogucki
- Tytuł: 2025 Crypto Crime Trends from Chainalysis. Autor: Chainalysis Team. Link: https://www.chainalysis.com/blog/2025-crypto-crime-report-introduction/
- Tytuł: Pierwsze ASI w Polsce, które zamierza inwestować w kryptoaktywa… Autor: Strefa Inwestorów Redakcja. Link: https://strefainwestorow.pl/kryptowaluty/polski-fundusz-bitcoin