Andrzej Golec
Publikacja przez Stowarzyszenie Lex Super Omnia tzw. „listy królów życia”, zawierającej dane osobowe prokuratorów wraz z oceną ich sytuacji zawodowej oraz subiektywnymi kwalifikacjami, stanowi poważne naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych, mimo, iż została przedstawiona jako działanie o charakterze „kontroli obywatelskiej”.
Analiza wykazuje jednoznacznie, iż LSO nie posiadało żadnej podstawy prawnej do przetwarzania tych danych, a samo zestawienie ma charakter bezprawnego profilowania oraz tworzenia quasi-publicznego rejestru, co jest niezgodne z RODO oraz ustawą o ochronie danych osobowych. Poniższy artykuł przedstawia kompleksową ocenę z perspektywy administracyjnej, cywilnoprawnej i konstytucyjnej.
1. Wprowadzenie
Centralnym zagadnieniem jest odpowiedź na pytanie: czy LSO posiadało jakąkolwiek podstawę prawną do przetwarzania i publikowania danych osobowych prokuratorów?
Odpowiedź jest jednoznaczna: NIE!
2. Status prawny LSO jako administratora danych
Zgodnie z art. 4 pkt 7 RODO administratorem danych jest podmiot, który samodzielnie ustala cele i sposoby przetwarzania danych. Stowarzyszenie LSO:
- zbiera i zestawia dane osobowe prokuratorów,
- publikuje je w formie tabel, rankingów i analiz,
- samodzielnie określa ich interpretację i znaczenie (np. „król życia”),
- udostępnia je szerokiej publiczności.
LSO nie może korzystać z wyłączenia przewidzianego dla:
- Działalności o charakterze osobistym – publikacja jest kierowana do nieograniczonego kręgu odbiorców.
- Działalności dziennikarskiej – stowarzyszenie nie wykonuje działalności informacyjnej w rozumieniu prawa prasowego, a nawet jeśli uznać ją za prasową, to test proporcjonalności i interesu publicznego w świetle art. 85 RODO wypada jednoznacznie negatywnie.
LSO jest zatem pełnoprawnym administratorem danych osobowych i ponosi pełną odpowiedzialność za ich przetwarzanie.
3. Brak podstawy prawnej przetwarzania danych (art. 6 RODO)
Każde przetwarzanie danych osobowych wymaga wskazania jednej z przesłanek z art. 6 ust. 1 RODO:
3.1. Zgoda osoby, której dane dotyczą (lit. a)
Zgoda prokuratorów nie została uzyskana.
Nie może być także domniemana.
3.2. Wykonywanie obowiązku prawnego (lit. c)
LSO nie jest organem publicznym i nie posiada żadnego ustawowego upoważnienia do publikowania danych osobowych funkcjonariuszy państwa.
3.3. Realizacja zadania publicznego (lit. e)
Ta podstawa dotyczy wyłącznie organów publicznych lub podmiotów upoważnionych ustawowo.
3.4. Prawnie uzasadniony interes administratora (lit. f)
Najczęściej przywoływana przez organizacje pozarządowe, ale test równowagi wypada negatywnie:
- cel publikacji jest ocenny i stygmatyzujący,
- publikacja prowadzi do stworzenia nieformalnego „rejestru” osób rzekomo uprzywilejowanych,
- naruszona jest zasada proporcjonalności.
Wniosek: żadna z przesłanek z art. 6 ust. 1 RODO nie znajduje zastosowania.
4. Naruszenie fundamentalnych zasad przetwarzania danych (art. 5 RODO)
Publikacja narusza wszystkie podstawowe zasady:
4.1. Legalność, rzetelność i przejrzystość
Dane są przetwarzane bez podstawy prawnej, a podmioty danych nie uzyskują żadnej informacji o celach ani sposobach przetwarzania.
4.2. Ograniczenie celu
Publikacja nie jest realizacją celu informacyjnego, lecz narzędziem politycznej krytyki i stygmatyzacji – co jest celem niedopuszczalnym na gruncie RODO.
4.3. Minimalizacja danych
Zakres przetwarzania danych (informacje o zarobkach, awansach, ocenach służbowych) znacznie przekracza to, co byłoby konieczne nawet w ramach uzasadnionej debaty publicznej.
4.4. Prawidłowość i rzetelność
Część danych jest przedstawiana selektywnie lub w sposób mogący prowadzić do błędnych interpretacji.
5. Bezwzględnie zakazane profilowanie (art. 4 pkt 4 oraz art. 22 RODO)
LSO tworzy ranking/klasyfikację prokuratorów, przypisując im subiektywne kategorie („król życia”).
Jest to klasyczne profilowanie, obejmujące:
- automatyczne porównywanie danych,
- tworzenie kategorii ocennych,
- wpływanie na postrzeganie i reputację osób.
Orzecznictwo TSUE (m.in. C-439/19, C-184/20) jednoznacznie zakazuje tworzenia quasi-publicznych rejestrów stygmatyzujących.
6. Upublicznienie danych funkcjonariuszy publicznych (art. 86 RODO)
Art. 86 RODO dopuszcza ujawnianie danych osób pełniących funkcje publiczne wyłącznie przez organy publiczne i tylko:
- w zakresie niezbędnym,
- w celu zapewnienia przejrzystości działania administracji.
LSO nie spełnia żadnego z warunków:
- nie jest organem publicznym,
- ujawnia dane w zakresie nadmiernym,
- czyni to w celach ocenno-politycznych, nie informacyjnych.
Orzecznictwo NSA (m.in. I OSK 2014/21, I OSK 1814/20) potwierdza, że również organy państwa muszą działać w sposób proporcjonalny — tym bardziej stowarzyszenie nie może tworzyć publicznych rankingów urzędników.
7. Odpowiedzialność prawna LSO
7.1. Odpowiedzialność administracyjna
Na podstawie art. 58 RODO Prezes UODO może:
- nakazać usunięcie danych,
- ograniczyć przetwarzanie,
- nałożyć karę finansową,
- zobowiązać do poinformowania osób, których dane dotyczą.
7.2. Odpowiedzialność cywilna (art. 82 RODO, art. 23 i 24 k.c.)
Prokuratorzy mogą dochodzić:
- odszkodowania,
- zadośćuczynienia,
- przeprosin,
- zakazu przetwarzania danych w przyszłości.
7.3. Odpowiedzialność karna
Art. 107 ustawy o ochronie danych osobowych przewiduje:
grzywnę, ograniczenie wolności lub pozbawienie wolności do roku
za przetwarzanie danych osobowych bez podstawy prawnej.
8. Wnioski
Publikacja „listy królów życia” przez LSO jest rażącym naruszeniem RODO, obejmującym:
- brak podstawy prawnej przetwarzania,
- naruszenie zasad legalności i minimalizacji,
- zakazane profilowanie,
- nieuzasadnione ujawnienie danych funkcjonariuszy publicznych,
- stworzenie stygmatyzującego, nieformalnego rejestru.
Działanie to nie mieści się ani w granicach debaty publicznej, ani w ramach społecznej kontroli, ani w sferze działalności prasowej.
9. Konkluzja
Publikacja LSO stanowi przykład bezprawnego przetwarzania danych osobowych o szczególnej wadze, ponieważ dotyczy funkcjonariuszy państwa i ingeruje w ich reputację oraz bezpieczeństwo osobiste. Może ona skutkować odpowiedzialnością administracyjną, cywilną i karną.
W interesie publicznym leży wyjaśnienie sprawy przez Prezesa UODO oraz przywrócenie zgodnego z prawem standardu debaty o funkcjonowaniu prokuratury.