Andrzej Golec, Warszawa 13 kwietnia 2026 r.
W dniu 9 kwietnia 2026 r. w Sali Kolumnowej Sejmu odbyła się spektakularna, ale prawnie wadliwa uroczystość. Sześć osób wybranych przez Sejm na sędziów Trybunału Konstytucyjnego – w tym kilku czynnych sędziów sądów powszechnych – złożyła „ślubowanie wobec Prezydenta RP” w obecności Marszałka Sejmu i Marszałka Senatu. Cała ceremonia miała stworzyć pozory, że doszło do objęcia urzędu. To klasyczna próba obejścia Konstytucji i ustawowego porządku.
NSP Ad Vocem, stowarzyszenie broniące niezależności prokuratury i sądów przed polityczną instrumentalizacją, stanowczo protestuje przeciwko tej farsie. Niezależnie od sporu o to, czy Prezydent RP musi niezwłocznie odebrać ślubowanie (spór ten rozstrzygnięto już w orzecznictwie TK w 2015 r.), kluczowa jest inna, fundamentalna kwestia: żaden sędzia sądu powszechnego nie może objąć funkcji sędziego TK bez uprzedniego, skutecznego zrzeczenia się urzędu. Brak takiego zrzeczenia czyni cały akt objęcia urzędu w TK nieważnym i sprzecznym z prawem.
Zakaz łączenia funkcji – niepodważalna reguła konstytucyjna i ustawowa
Podstawą konstytucyjną zakazu jest przede wszystkim różnica w zakresie niezawisłości
i podporządkowania sędziów określona w Konstytucji RP. Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP:
„Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji
oraz ustawom.”
Natomiast art. 195 ust. 1 Konstytucji RP stanowi:
„Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli
i podlegają tylko Konstytucji.”
Ta świadoma różnica w brzmieniu przepisów konstytucyjnych wyklucza możliwość łączenia obu funkcji. Sędzia sądu powszechnego jest związany nie tylko Konstytucją, lecz także ustawami (w tym ustawami zwykłymi), podczas gdy sędzia TK podlega wyłącznie Konstytucji.
Łączenie tych statusów naruszałoby zasadę jednolitości i spójności władzy sądowniczej
(art. 173 Konstytucji) oraz zasadę trójpodziału władz (art. 10 Konstytucji RP). Doktryna
i orzecznictwo konsekwentnie uznają, że taka niepołączalność wynika bezpośrednio
z Konstytucji i nie wymaga dodatkowych przepisów ustawowych do jej stwierdzenia.
Prawo o ustroju sądów powszechnych (PUSP) wskazuje mechanizm realizacji tego zakazu.
Zgodnie z art. 68 ust. 1 PUSP stosunek służbowy sędziego rozwiązuje się z mocy prawa, jeżeli sędzia zrzekł się urzędu.
Z kolei art. 86 PUSP statuuje zakaz podejmowania dodatkowego zatrudnienia i zajmowania określonych stanowisk (z wyjątkiem wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym w łącznym wymiarze nieprzekraczającym pełnego wymiaru czasu pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach, jeżeli wykonywanie tego zatrudnienia nie przeszkadza w pełnieniu obowiązków sędziego – praca w charakterze Przewodniczącego Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury wymogów tego wyjątku nie spełnia).
Zrzeczenie się urzędu jest więc czynnością, która musi nastąpić niezwłocznie w momencie, gdy sędzia zostaje powołany lub wybrany do innej funkcji w organach państwowych – w tym do Trybunału Konstytucyjnego.
Brak zrzeczenia się przed objęciem funkcji w TK prowadzi do stanu dualizmu, który jest niedopuszczalny zarówno na gruncie Konstytucji, jak i PUSP. Dodatkowo
art. 10 ust. 3 ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego precyzuje, że sędzia TK nie może podejmować żadnego zajęcia utrudniającego pełnienie obowiązków lub uchybiającego godności urzędu – co wprost potwierdza niemożność kontynuowania orzekania w sądzie powszechnym. Jaskrawym przykładem jawnego ignorowania tych zasad jest działalność sędziego Krystiana Markiewicza – jednego z sześciorga wybranych przez Sejm na sędziów TK. Jako czynny sędzia Sądu Okręgowego w Katowicach, prof. Markiewicz od 2024 r. pełni funkcję Przewodniczącego Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury, powołanej przez premiera i działającej przy Ministrze Sprawiedliwości. W ramach tej komisji przygotowuje projekty ustaw na zlecenie rządu (m.in. w sprawie statusu „neosędziów”, reformy SN czy zmian w KRS), otrzymując za to wynagrodzenie z budżetu państwa. Taka działalność jest ewidentnie sprzeczna z zasadą niezawisłości sędziowskiej z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP – sędzia nie może być uzależniony finansowo od władzy wykonawczej ani realizować jej politycznych zleceń legislacyjnych. Stanowi to również naruszenie ograniczeń PUSP dotyczących dodatkowych zajęć sędziów, które nie mogą podważać bezstronności ani godności urzędu (art. 86 i nast. PUSP w zw. z art. 178 Konstytucji). Do tego dochodzi jego wieloletnie, głębokie zaangażowanie w Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia”. Prof. Markiewicz przez dziewięć lat (do kwietnia 2025 r.) był prezesem tego stowarzyszenia, a obecnie pozostaje w jego zarządzie. Iustitia od lat pozyskuje znaczące środki z zagranicznych źródeł – m.in. granty z funduszy norweskich (programy EEA/Norwegian Funds i Aktywni Obywatele), funduszy holenderskich, programów unijnych oraz innych donatorów zachodnioeuropejskich. Te zagraniczne transfery finansowe, choć formalnie legalne, czynią stowarzyszenie i jego prominentnych członków podatnymi na zewnętrzne wpływy, co bezpośrednio podważa konstytucyjną zasadę niezawisłości sędziowskiej (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Sędzia nie może jednocześnie pobierać wynagrodzenia od polskiego rządu za prace legislacyjne i być związany ze strukturą uzależnioną od zagranicznych funduszy – to klasyczny dualizm zależności, który godzi w suwerenność polskiego wymiaru sprawiedliwości. Mimo to sędzia Markiewicz nie zrzekł się urzędu sędziego sądu powszechnego i jednocześnie rości sobie prawo do mandatu sędziego TK. To klasyczny przykład dualizmu funkcji, który Konstytucja i PUSP bezwzględnie wykluczają.
Porównanie z przypadkiem sędziego Waldemara Żurka – standard, którego nie można łamać
Dokładnie taką samą procedurę musiał przejść sędzia Waldemar Żurek w lipcu 2025 r., gdy został powołany na Ministra Sprawiedliwości
i Prokuratora Generalnego. Jako czynny sędzia Sądu Okręgowego w Krakowie nie mógł łączyć funkcji. Złożył wniosek o zrzeczenie się urzędu sędziego
z upływem dnia 24 lipca 2025 r. – jeszcze przed zaprzysiężeniem. Ówczesny Minister Sprawiedliwości Adam Bodnar zaakceptował natychmiastowe wejście w życie zrzeczenia. Waldemar Żurek stracił immunitet sędziowski, prawo do sędziowskiej emerytury i wszelkie przywileje związane ze statusem sędziego. Zrobił to, bo prawo – oparte na art. 178 i 195 Konstytucji oraz mechanizmie z art. 68 i 86 PUSP – nie pozwala na dualizm funkcji.
Dlaczego wobec sędziów wybranych do TK ma obowiązywać inna reguła?
Dlaczego oni mogą „poczekać”, aż „prezes TK ich dopuści do orzekania”, a Waldemar Żurek musiał zrezygnować z dnia na dzień?
To nie jest kwestia polityczna – to kwestia elementarnej spójności prawa wynikającej wprost z Konstytucji i PUSP. Jeśli sędzia Waldemar Żurek, obejmując funkcję ministra (władza wykonawcza), musiał zrzec się urzędu, to tym bardziej sędziowie wybranido TK nie mogą utrzymywać podwójnego statusu – zwłaszcza gdy jeden z nich, jak sędzia Krystian Markiewicz, już od lat jest finansowo i merytorycznie powiązany zarówno z rządem, jak i z zagranicznymi źródłami finansowania Iustitii.
Konsekwencje prawne braku zrzeczenia
Osoby, które nie zrzekły się urzędu sędziego sądu powszechnego, a jednocześnie twierdzą, że są już sędziami TK po ceremonii w Sejmie, znajdują się w stanie bezprawnego dualizmu funkcji. To:
- naruszenie art. 178 ust. 1 i art. 195 ust. 1 Konstytucji RP,
- naruszenie mechanizmu z art. 68 PUSP, który stanowi, że stosunek służbowy sędziego rozwiązuje się z mocy prawa, jeżeli sędzia zrzekł się urzędu. Zrzeczenie to jest procedurą niezbędną, aby móc objąć inne stanowisko państwowe, którego nie można łączyć z funkcją orzeczniczą w sądzie powszechnym,
- naruszenie zakazu wynikającego z art. 86 PUSP ( zakaz podejmowania dodatkowego zatrudnienia i zajmowania określonych stanowisk)
- potencjalne uchybienie godności urzędu TK, w sytuacji np. w sytuacji sędziego który przyjmuje wynagrodzenie os rządu i dofinansowanie z zagranicznych źródeł
- ryzyko postępowań dyscyplinarnych zarówno przed TK, jak i przed sądami powszechnymi,
Ceremonia w Sejmie nie zmienia faktu, że stosunek służbowy sędziego TK powstaje dopiero z chwilą złożenia ślubowania wobec Prezydenta RP w sposób przewidziany w art. 4 i 5 ustawy o statusie sędziów TK). Ślubowanie „wobec Marszałka Sejmu” to polityczny teatr, a nie prawidłowa czynność wywołująca skutki w obrocie prawnym.
Apel o poszanowanie państwa prawa
Dziś, gdy część środowiska sędziowskiego próbuje stosować „elastyczne” standardy wobec siebie, a rygorystyczne wobec innych, musimy powiedzieć jasno: prawo jest jedno dla wszystkich – tak jak jednoznaczne są art. 178 i 195 Konstytucji RP oraz art. 68 PUSP .Sędziowie wybrani do TK, którzy nie zrzekli się urzędu sędziego sądu powszechnego, nie mogą legalnie orzekać w Trybunale. Ślubowanie w Sejmie nie jest magiczną różdżką, która uchyla zakaz łączenia funkcji wynikający wprost z Konstytucji. Standard zastosowany wobec sędziego Żurka musi obowiązywać również wobec nich. Wzywamy Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, Marszałka Sejmu oraz samych zainteresowanych do natychmiastowego uporządkowania sytuacji. Albo zrzeczenie się urzędu sędziego sądu powszechnego – jawne, skuteczne i niezwłoczne – albo rezygnacja z roszczeńdo mandatu sędziego TK. Innej drogi nie ma. Państwo prawa nie znosi wyjątków dla „swoich”.
Poniżej proponowany wzór oświadczenia o zrzeczeniu się urzędu sędziego. Proszę śmiało wykorzystać
Miejscowość, Data:
Nadawca:
[Imię i Nazwisko Sędziego]
Sędzia Sądu [Nazwa Sądu, np. Rejonowego w Poznaniu]
[Adres do korespondencji]
Adresat:
Pan
Waldemar Żurek
Minister Sprawiedliwości
Al. Ujazdowskie 11
00-950 Warszawa
OŚWIADCZENIE O ZRZECZENIU SIĘ URZĘDU SĘDZIEGO
Działając na podstawie art. 68 § 1 pkt 1 w zw. z art. 98 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, niniejszym zrzekam się urzędu sędziego Sądu [Nazwa Sądu] w [Miejscowość].
Zrzeczenie się urzędu następuje w związku z moim wyborem przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w dniu [Data wyboru] na stanowisko Sędziego Trybunału Konstytucyjnego.
W związku z powyższym, wnoszę o rozwiązanie stosunku służbowego z dniem [Data, np. dzień poprzedzający planowane ślubowanie wobec Prezydenta lub data „z upływem dnia dzisiejszego”], za zgodą Pana Ministra na skrócenie trzymiesięcznego terminu wypowiedzenia określonego w art. 68 § 1 usp.
Jednocześnie wskazuję, że zrzeczenie się urzędu następuje z przyczyn określonych w art. 98 § 2 usp, co w przyszłości rodzi uprawnienie do powrotu na uprzednio zajmowane stanowisko sędziowskie na zasadach określonych w art. 98 § 3 tejże ustawy.
Z poważaniem,
(własnoręczny podpis)